Poema
Müəllifdən: Poemanın motivi həyatda baş verən yanlışlıqların, səhvlərin ağır nəticələrə səbəb olduğunu göstərib, gənclərimizi dəyanətli olmağa çağırışdır.
Firəngiz bitirib orta məktəbi
Böyük arzularla Bakıya gəldi.
Məqsədi oxumaq, müəlliim olmaq,
Gənc qızın niyyəti safdı, gözəldi.
Verdi sənədlərin ali məktəbə,
Çətin sınaqlardan çıxdı üzüağ.
Çatdı arzusuna, bəxti gətirdi,
Varmış qismətində tələbə olmaq.
İstəyi, diləyi olsa da, hasil,
Arxayın olmadı, rahat olmadı.
Söz verdi özünə:”Oxuyum kamil,
Daha boş zamanım, vaxtım qalmadı!”
Qəlbi, düşüncəsi su kimi aydın,
Amalı, arzusu gözəl, inadlı:
“Təhsil illərini çalışam gərək,
Örnək göstərilsin Firəngiz adı!”
Oxudu əzmlə o, gecə-gündüz,
Dürüst əməliylə sevdirdi özün.
Sevimli tələbə adını aldı,
Zəhməti hər zaman ağ etdi üzün.
Mühazirə deyən müəllimlərin
Qazandı sevgisin, rəğbətini o.
Gözəl əxlaqıyla, çalışmasıyla
Alırdı həm yüksək qiymətini o.
Kursdan kursa keçir, püxtələşirdi,
Ağlı, zəkasıyla ucalırdı qız.
Kitabxanada vaxtı, günü keçirdi,
Çünki kitablardan güc alırdı qız.
Təhsilin uğurla çatdırıb sona,
Döndü təyinatla doğma yurduna.
Onunla fəxr edən həm ata- ana,
Uğur dilədilər öz övladına.
Böyük həyacanla başladı işə,
Artıq istəyinə yetişib sandı.
İlk sinfə girəndə düşdü təşvişə,
Bu qərib hisslərdən özü utandı.
Həvəslə, sevgiylə işə gedirdi,
İndi də öyrətmək məqsədi vardı.
Özünü məqsədə o sərf edirdi,
Bəhrə verər zəhmət-çox inanırdı.
Üç-dörd ay işlədi, qış tətilində,
Eşitdi, bir oğlan gəlibdir kəndə,
Tarix dərsi üçün göndərilibdir,
Deyirlər doğulub cənnət Xankənddə.
Tətil başa çatdı, toplandı hər kəs,
Müəllimlər gəlib tutdu yerini.
Təqdimat zamanı ağrılı bir səs
Oxudu Samirin sənədlərini.
Samir qaçqın düşmüş doğma elindən,
O vaxt körpə olub, heç xatırlamır.
Öyrənmiş ananın şirin dilindən
İllər yaşanıbdır əzablı, ağır.
Sakit, sülh içində yaşasalar da,
Qəfil üzü dönmüş xain millətin.
Xeyirdə, həm şərdə bir olsalar da,
Faş olub hayların gizli niyyəti.
Namərd arxalanıb böyük dəstəyə,
Bizim xalqımıza verdi əziyyət.
Türkün qoruyanı olmadı deyə,
Atıb ev-eşiyin köç etdi millət.
Samir nəql eləyib olub-keçəni,
Danışdı: “Mən körpə olmuşam onda.
Gəmidə işləyən atam səfərdə,
Qalmışıq bir müddət qohum yanında.
Dayım öz evində yer verdi bizə,
Kiçik otaqlarda dözdük, yaşadıq.
Üzüb dənizlərdə kapitan atam
Topladı qazancın, axır ev aldıq.
Anamın qəlb yaxan söhbətlərindən,
Duyuram qəriblik, torpaq həsrətin…
Gözü yol çəkincə möhnətlərindən
Görürəm düşmənə qəzəb-nifrətin.
Bütün igidlərtək deyirəm mən də,
Bir gün torpaqlarım alınacaqdır.
Azərbaycan böyük Vətəndir, bəli,
Xankəndi babamdan qalan ocaqdır!”
*
Direktor Samiri təqdim elədi,
Dedi, xoş gəlmisən, başla işinə.
Müəllim heyəti uğur dilədi:
“Sadiq ol həmişə gözəl peşənə!”.
Samirin görkəmi münasib, qəşəng,
Üzündə uşaqtək məsumiyyət var.
Səsində ciddiyyət, ritmli ahəng,
Dilində, sözündə səmimiyyət var.
Çox zaman keçmədi, sevdirdi özün
Şagirdlər həvəslə izlədi dərsin.
Elə şərh edirdi tariximizi
Uşaqlar maraqdan tutur nəfəsin.
Ədəbi-ərkanı, mədəniyyəti,
Mükəmməl davranış, şirin söhbəti,
Xoşuna gəlirdi görüb-bilənin
Gözəldi, təmizdi, safdı niyyəti.
Son vaxtlar durğundu bizim Firəngiz,
Ağlı hey döyüşür ürəyi ilə…
İttiham edir qız özünü səssiz:
“Nədən fikirlərim qarışıb belə?
Elə bil uşağam, yelbeyin qızam?!
Yalnız onu anıb, düşünürəm mən…
Ağıllı, mehriban bir gəncdi.., tamam.
Axı tanımıram hələ dərindən”.
Oğlanın üzünə rahat baxmağa
Firəngiz çəkinib, cəsarət etmir.
Çalışır Samirdən uzaq olmağa,
Özü getsə amma, ayağı getmir.
Qarışıb daxili dünyası yaman,
Duyğular əlində aciz qalıbdı.
Guya günahkardır, qorxur:”Ay aman!
Deyəsən məni də sevgi çalıbdı!”
Keçdi həyəcanlı həftələr, aylar,
Bir gün dərsdən çıxıb evə gedəndə
Samir yaxınlaşdı:- “Müəllim, olar?
Sizə yol yoldaşı qoy olum mən də!”
Qurudu bir anda dili-dodağı,
İtirdi özünü qorxaq uşaqtək.
Çoxdan gözləyirdi belə ”qonağı”,
Ruhu istəyirdi qalsın təkbətək.
Qız bir yola baxdı, bir də oğlana..,
Sanki ona baxır, hər kəs, uşaqlar.
Saçına əl atdı, saldı sahmana,
Titrək səslə dedi: “Gedək, nə olar”.
Samirin əhvalı çox şəndi bu gün,
Danışıb- gülürdü, gah da susurdu.
İstəyirdi qızın öyrənsin fikrin,
Gələcək barədə “plan qururdu”.
Qəribə suallar verirdi oğlan:
“Dostların, sirdaşın, həmkarın varmı?
Yaxındır dərsimiz, fənlərimiz də,
Təcrübə paylaşsaq uyğun olarmı?
Qızın durumunu anladı yəqin,
Söhbəti dəyişib uzaqdan saldı.
Bir az ordan-burdan, bir az məktəbdən..,
Demək istədiyi qəlbində qaldı.
Hər gün səbirsizliklə gözləyir Samir
İşdən sonra qızla bərabər getsin.
Fürsət axtarırdı açsın qəlbini
Onu sevgisindən xəbərdar etsin.
Duyğular bürüyüb iki cavanı,
Dolub qəlbə, ruha, verir həyacan.
Tarixi söhbətlər yormuşdu qızı,
Könül söhbətləri umurdu ondan.
Bir axşam yatmadı səhərə qədər
Samir çox düşündü, qınadı özün:
“Bu qədər zamanı ötürdüm hədər,
Fikrin bilməliyəm sevdiyim qızın”.
Qətiyyət göstərib nəhayət bir gün
Açıb ürəyini, odlu danışdı.
Dedi: ”İnan mənə, ilk gördüyüm gün
Vuruldum mən sənə, qəlbim alışdı.
Duymadım mən əvvəl heç sevgi, istək,
Həvəslə geyindim “subay çuxamı».
Xoşum gələn qızlar olsa da, tək-tək,
Sevgi sənlə gəldi tapdı yaxamı!”
Firəngiz dayandı, əsdi ürəyi,
Sanki ayaqları üzüldü yerdən.
Əslində bu idi duymaq istəyi..,
Samir şagird kimi dedi əzbərdən.
Açdı iki cavan könül süfrəsin,
“Bütün nemətləri” düzdülər- nə var!
Qoy qəlblər bir olsun, ürək titrəsin,
Sevdalı dillərdə söhbət xoş olar.
Birləşdi qəlblərin odu, atəşi,
Gələcək planlar quruldu həmən.
Anaya müjdəydi, sözsüz ilk işi,
Nişan tədbirinə başlandı rəsmən.
Arzusu gül açdı iki ananın,
Başlandı evlərdə toy tədarükü.
Özü sevib-seçən gəncin, cavanın
Ataya-anaya dərd olmaz yükü.
Bir gözəl, bir sərin bahar axşamı,
Firəngiz geyindi gəlin donunu.
Yandı Samirgildə məhəbbət şamı,
Çatdı subaylığın bu axşam sonu.
Sevərək evləndi iki müəllim.
Səadət şövqüylə gənclər qovuşdu.
Gəlinin rəftarı mehriban, həlim,
Qaynana bu qıza valeh olmuşdu.
Fövqəl xoşbəxtliyin tapıb açarın
Cütlüyün həyatı çox şən keçirdi.
Uca tuturdular əhdi-ilqarı,
Bu evdə səadət hakimdi indi.
Bir il sonra oldu Firəngiz ana,
Bir oğul övladı gəldi dünyaya.
Sevincdən sığmırdı evə qaynana,
Alqışlar edirdi böyük Tanrıya.
Samirin sevinci dönmüş ümmana
Özünü bəxtiyar adam sayırdı:
“Bir bax, mən atayam, sən də ki, ana”
Sevdiyi qadını alqışlayırdı!
Fəqət.., əvvəl gündən zəifdi uşaq,
Ana-ata, nənə çox üzülürdü.
Yatmayıb hər gecə qalırdı oyaq,
Gəlinin gözündən yaş süzülürdü.
Yaxşı həkimlərdən nicat umdular,
Apardılar neçə xəstəxanaya.
Körpənin aramsız narahatlığı
Möhnət yaşadırdı ata-anaya.
Qayğısız günləri geridə qalmış,
Firəngiz yorulub düşmüşdü əldən.
Uşaq heç bircə ay yaxşı olmamış,
Yenidən qızdırma salırdı haldan.
*
Yeni söz-söhbətlər gəzir ağızda,
Qarabağdan yeni səs-səda gəlir.
Təxribat törədib düşmən Tovuzda
Döyüş havasına millət köklənir.
Səfərbər olunur gənclər, ərənlər,
Kimi gizli, kimi aşkar yazılır.
Xeyir-dua edir bunu görənlər,
Deyəsən düşmənin goru qazılır.
Samir evdən gizlin yazdırdı adın,
Düşündü döyüşmək borcudur onun:
“Ata-baba yurdum əsirdi mənim,
Qədim sakiniyik biz o torpağın”.
Keçdi bir neçə gün, yetişdi zaman,
İgidlər yığıldı eldən, obadan.
Hünərlə, əzmlə toplandı ərlər,
Döyüş əmri verdi Ali Komandan!
Samir də niyyətin açıb söylədi,
Məramın, məqsədin bəyan elədi:
“Döyüşə gedirəm, borcum var mənim.
Tapdaq altındadır yurdum-məskənim!
Amma körpəmizdən çox nigaranam,
Arxada qalacaq düşüncəm, ağlım…
Sizi and verirəm Qadir Allaha!
Nə olar, qoymayın batım, dağılım…”
Atası, anası uğur dilədi:
“Mütləq getməlisən, çağırır Vətən!”
Firəngiz təmkinlə belə söylədi:
“Güclü olacağam, söz verirəm mən.
Qoruyacam körpə övladımızı,
Narahat olma heç, sən bizdən yana.
Xankəndində taxıb bayrağımızı,
Zəfər bəxş edərsiz Azərbaycana!”
*
Yığılıb cəbhəyə getdi ərənlər,
“Döyüşlər başlasın!”- fərman verildi,
Vətəni müqəddəs, əziz bilənlər,
“Canımız yolunda fəda!”-deyirdi.
Samir ara-sıra, imkan olunca,
Zəng edib, hal-əhval tuturdu evdən.
Övladın tapşırıb yalvarırdı ki,
“Qoruyun uşağı xəstəliklərdən”.
Gecə də, gündüz də zikr edir ana,
Gözü telefonda, qulağı səsdə,
Üz tutub yalvarır tək Yaradana,
Övlad sorağında, müjdə həvəsdə…
Ürəyində nisgil, gözündə təlaş,
Yalvarır: “Sağ salim qayıtsın balam.
Kaşki lap tezliklə bitəydi savaş!
O, böyük Allaha yetişsin duam.
Yarəbb! Sən ordumu eylə müzəffər!
Qurtulsun yağıdan torpaqlarımız!
Biləyinə güc ver, dizinə təpər,
Zəfərlə qayıtsın övladlarımız!”
*
Firəngizin günü keçir çox çətin,
Dilində, ağzında Samirin adı…
Uşaq da düzəlmir, üzülür gəlin,
Hiss edir azalıb əzmi, inadı.
Son baxış zamanı susurdu həkim…
Körpəyə “diaqnoz” qoya bilmirdi:
“Üzülmə, mən sənə axı nə deyim?»
…Doğrunu deməyə dili gəlmirdi.
Bir neçə gün keçmiş son yoxlanışdan,
Bütün gün ağlayan körpə yatmışdı,
Yorğun düşən ana qalxıb obaşdan
Baxdı.., uşaq buztək, Firəngiz çaşdı.
Aldı qucağına, sıxdı köksünə,
İsitmək istədi ilk göz qarasın.
Sanki divarlar da gəldi üstünə,
Duz kimi yaladı ciyərparasın…
Çığırdı, ağladı, yalvardı: ”Tanrım,
Tez aldın balamı, odlanır sinəm!
Məni öldürəydin, çıxaydı canım,
Sözümü tutmadım, günahkar mənəm”.
Təsəlli verirdi böyüklər ona:
“ Ay qızım, Tanrıya üsyan etmə sən,
Canıntək baxırdın körpə balana,
Tale yazısıdır, ziddə getmə sən.
Müharibə bitsin, dönsün yoldaşın,
Qovuşub yarınla xoşbəxt olarsan.
Xoş, gözəl həyata qarışar başın,
Yenə övlad verər sizə Yaradan”.
Samiri canından artıq sevirdi:
“İstəmirəm yansın o da mənimtək.
Necə anladacam ona bu dərdi?
Övlad itkisinə çətindir dözmək”.
Firəngiz havalı, xəstə gəzirdi,
Bir an da qurumur gözünün yaşı.
Körpənin yoxluğu onu üzürdü,
Yanırdı ürəyi, köksünün başı.
Ona dəstək oldu hər iki ana,
Dərdi xəfifləsin- çalışırdılar.
Təsəlli etməkçin bu gənc qadına,
Sanki bir-biriylə yarışırdılar.
Gedir Qarabağda gərgin döyüşlər
Şəhid xəbərləri gəlir arabir.
Vuruşur mərdliklə bizim igidlər,
Arxadan cəbhəyə sovqatlar gəlir.
Cəbhəylə döyünür ürəyi xalqın,
Böyük rəşadətlər göstərir ordum.
Alır işğalçıdan cənnət torpağın,
Yağı tapdağından qurtarır yurdun.
Qəfil xəbər gəldi komissarlıqdan:
“ Döyüşdə oğlunuz olubdur şəhid”.
Elə bil dəryada qopdu bəd tufan..,
“Allah! Necə qıydın! O, təkdi, vahid!”
Ananın naləsi ərşə dirəndi ,
Qonum-qonşu, qohum, yığıldı hamı..,
Gəlin sandı göydən daşlar ələndi!
Gözləri görmürdü onca adamı…
Müəllim dostları yandı ürəkdən,
Dedilər: ”Firəngiz, özün bilirsən,
Qisasla yaşadı o körpəlikdən
Çatdı arzusuna, sağ olsun Vətən”
Firəngiz gəzirdi cansız ruh kimi,
Fikrini, huşunu edəmmirdi cəm.
Olmuşdu qəlbinin bu hiss hakimi:
“Övlad yox, Samir yox, nəyə gərəyəm?!
Mütləq son verəcəm öz həyatıma,
Qoy bizim məzarlar qazılsın qoşa…
Samir nöqtə qoydu toy-büsatıma,
Daşlara adımız yazılsın qoşa!
Sabah dəfn olunca könül sirdaşım,
Hamıdan gizlində zəhər içərəm.
Samirsiz neynirəm sağ olsun başım..,
Onsuz olmaqdansa, ölüm seçərəm!”
Yığılmış doğmalar, yığılmış yadlar,
Şəhidin dəfninə gəlib izdiham,
Firəngiz titrəyir, qəti fikri var:
“Yarımdan sonra mən yaşamayacam!”
Ağlayan, sızlayan, şivən qoparan
Gəlin sustalıbdı, səsi də çıxmır.
Bayrağa bürünmüş nəşi aparan,
Toplanan böyüyə-kiçiyə baxmır.
Ağlı tabutdakı yarında qalıb,
Firəngiz kimsəyə etina etmir.
Dünyaya nifrəti artlb, çoxalıb,
Bir an dayanmağa taqəti yetmir.
Doğmalar tabutu alıb çiyninə,
Aramla getdilər məzarıstana.
Gəlinlik donunu geyib əyninə,
Çəkildi səssizcə öz otağına.
Götürdü gizlində “uksus” iksiri
“Gəlirəm”..,-deyərək, qız pıçıldadı.
Bircə qurtum içdi, qışqırdı biri,
Vuraraq əlindən şüşəni saldı.
Qızın qeyri-adi susqunluğuna,
Gözü üstündəydi, bir söz demədən,
…Nigaran qalmışdı təlaşlı ana.
Qızı izləyirdi xəbər gələndən.
Firəngiz bir anda yandı, yıxıldı,
Köməyə, imdada çağırdı ana.
Gəlin qovrulurdu, həkim çağrıldı:
“Tez olun, tez gəlin!”-bağırdı ana.
*
Şəhidin məzarı qazılmış orda,
Hardansa zəng aldı hərbi komissar:
“ Durun, dəfn etməyin nəşi məzarda,
Deyirlər, adlarda yanlışlıqlar var”.
Hamı donub qaldı- məhzun, təlaşlı,
Ananın ürəyi döyündü:”Allah!
Mən dəli oluram, əməlli-başlı..,
Bəlkə də sevinmək günahdır, günah!
Başqa igidin də öz anası var,
Kaş savaş çıxmasa, gənclər ölməsə…
Bu boyda yanlışlıq, belə səhv olar?!
Əsla inanmaram, nəşi görməsəm!
Tabut açılmadı, izin olmadı,
Əlaqə yarandı hərbi hissədən:
“Sizin övladınız sağdı, burdadı,
Sabah gəlin görün onu Gəncədə”
Sarsıntı içində evə gəldilər,
Eşidib gəlini, şok oldu hamı…
Doğmalar ayaqda sağkən öldülər,
Sönmüşdü qəlblərdə ümidin şamı…
Firəngiz ölümlə çarpışır indi..,
İnadla çalışır tibb personalı.
Durumu anlatmaq mənə çətindi
Anbaan dəyişir gəlinin halı…
Düşdü dizi üstə qubarlı ANA,
Dedi:-“ Yarəb, onu bağışla bizə!
Nə olar, rəhm elə, qıyma bir cana,
Yenidən həyat ver, SƏN Firəngizə!
Həm övlad itkisi, həm yar acısı,
Yandırdı bağrını, bezdi həyatdan.
Sənsən yerin-göyün ali, ucası,
Sən yaşat balamı, böyük Yaradan!”
Səhər açılanda, sübh doğulanda,
Ümidlə danışdı həkim-xilaskar:
Dedi: ”Zəhər yoxdur şükür ki,qanda
Ağzı-dili yanıb, o da sağalar”.
*
Atanı-ananı qorxu sarmışdı,
İnanmaq çətindir əlbəttə indi.
Samir vəd olunan yerə gəlmişdi.
Gördü əzizlərin, əlbət, sevindi.
Atası düşünüb məsləhət gördü:
“Uşağın ölümün bildirək gərək.
İşdir, qəfil Samir yoldaşın sordu..,
“O, bir az xəstədir” — belə söyləyək.
Görüşdü doğmalar çaşqın, təlaşlı,
Şadlıqdan, sevincdən üzlər gülürdü.
Ana qurumuşdu əməlli-başlı,
Samiri göylərdən enmiş bilirdi.
Sevincdən ürəyi qopmuşdu sanki,
Gözündən aramsız yaşlar axırdı.
Elə itirmişdi özün.., inan ki,
Doğma balasına qərib baxırdı.
Samir qorxa-qorxa sordu uşağı:
“Nola, acı xəbər duymayım bircə”
… Atası başını saldı aşağı,
Bilmirdi bu dərdi söyləsin necə.
Ah çəkib dərindən, danışdı ata:
“Mənim igid balam, mənim nər oğlum!
Bir dəfə gəlirik biz bu həyata,
Min dərdi daşıyır ağıl, sər*,oğlum!
Sevdik, əzizlədik məsum körpəni,
Əfsus! Verən Allah, tez aldı onu…
Uşağı alsa da, qaytardı səni.
Qoy başın sağolsun, böllük acını.
Sənlə bağlı gələn qəfil xəbərdən,
Dağılıb dünyası, yox taqət-halı.
Körpəsi təzəcə gedib əlindən
Dedik, qoy düzəlsin bir az əhvalı”.
Samir dəyanətli, dözümlü mərddi,
Dinlədi atadan öyüd-nəsihət.
Övlad acısını içində uddu,
Düşündü,“ yarımda qalmayıb taqət”.
Yarının ürəyi xoş olsun deyə,
Çəkildi bir kənar, gizli guşəyə,
Fikrini sığdırıb neçə cümləyə
Yazdı sevgi dolu gözəl mədhiyyə:
“Sən özün də, yaxşı bilirsən, canım,
Əziyyət çəkirdi bizim o, körpə.
Nasazdı, az idi uşağın qanı,
İndi rahat olub cənnətdə bəlkə…
Sənə söz verirəm, mən sağ-salamat,
Zəfərlə, uğurla dönəcəm geri!
Özünə yaxşı bax, olma narahat,
Köksümün başıdır bil, sənin yerin!”
Bir saatlıq görüş, bir dünya sevinc,
Su səpdi narahat, yanan qəlblərə.
Aldı doğmalardan Samir təpər, güc,
Qayıtdı döyüşə, yüksəkliklərə.
*
Firəngiz dirçəlir, yaxşılaşırdı,
Şükürlə Tanrıya qalxır əlləri!
Gələn xoş xəbərlər könlün açırdı,
“Ordum rəşadətlə gedir irəli!”
Günlər çox sürətlə tez ötüb- keçir,
Qurtulur işğaldan şəhərlər, kəndlər.
Erməni tankları boş atıb qaçır,
Dağıdılır yağı qurduğu bəndlər.
Bütün xalq səfərbər, yekdildi hamı,
Döyüşür hünərlə, əzmlə ordum.
Pozulub düşmənin, səfi, nizamı,
Alınır yağıdan torpağım, yurdum.
*
Dişi-dırnağıyla qalxıb qayadan,
Hünərlə Şuşaya girdi oğullar!
Dünya mətbuatı yazır durmadan:
“Belə rəşadətli ordu harda var!”
Torpağı canıyla qoruyan kəslər,
Bilir Vətən, torpaq əzizdir candan!
Duyulur hər yerdə alqışlar,səslər
Şuşa məscidində oxunur azan!
Bu şad xəbərlərdən duyğulanan xalq,
Çıxıb küçələrdə bayram edirdi
Şəhidlər qanına boyanan torpaq.
Qarabağ düzündə güllər bitirdi,
Zəngilan, Cəbrayıl, Qubadlı,Ağdam,
Füzuli, Laçınım, Şuşam, Kəlbəcər
Üçrəngli bayrağa büründü müdam*,
Qələbə sevinci yaşadı ellər!
Vətənə borcunu ödədi mərdlər,
Zəfərlə döyündü ürəklərimiz!
Bayram havasına oyandı Bakım,
Yenidən qovuşdu Samir Firəngiz!
SON
