Ağlı kəsəndən həmişə öz davranışı, gözəl xasiyyəti ilə istər doğmalarının, istər yadların nəzərində xeyirxah, ədəb-ərkanlı, dürüst adam kimi tanınmışdı Mənsur. Orta məktəbdə oxuyanda da, ali təhsil illərində də müəllim, tələbə kollektivinin sevimlisi olmuşdu. İnstitutda oxuyanda çətin sxemlərin çəkilməsində, kurs işinin yazılmasında tələbə yoldaşlarına bacardıqca kömək edər, bütün smestr imtahanlarında əla göstəriciləri ilə fərqlənirdi. Evin böyük övladı olan Mənsur, bacı-qardaşları kiçik olduğuna görə, evə tək qazanc gətirən atasına əlavə yük olmasın deyə, gündüz oxuyub, gecələr işləyirdi. İnstitutun son kursunda Mənsurun tələbə yoldaşlarına Moskva şəhərindən köçüb gəlmiş bir qız da qoşuldu. Uşaqlıqdan Rusiyada yaşayan Xumar, istiqanlı, mehriban və çox yaraşıqlı bir qızdı. Dərslərində də çox bilikli, savadlı qızdı Xumar. Bu gözəl qız qrupdakı ilk günlərdən əksər oğlanların diqqətini çəksə də, heç birinə əhəmiyyət vermirdi, amma Xumar Mənsurla yaxın dost olmağa çalışır, illərin tanışı kimi rəftar edirdi onunla.
Mənsurun qızdan xoşu gəlsə də, çalışıb ürəyinin dərinliyində yaranan sevgi hisslərini özündən uzaqlaşdırmağa, ailə durumunu fikirləşdikcə isə, belə duyğuları qəlbindəcə boğmağa çalışırdı; “mənim nəyimə yaraşır indi sevdalanmaq, bir qızın eşqilə yaşamaq? Həm də həmişə şəhər yerində, naz-nemət içində bəslənmiş belə ərköyün qız ömrünü mənim kimi kasıbın birinə bağlamaq istəməz yəqin ki… Mən ən azı beş-altı il işləyib ailəmizə maddi yardım göstərməliyəm. Xumar kimi qız əlbəttə, o vaxta qədər çoxdan ərə gedəcək”- deyə düşünürdü.
İnstitutu bitirib təyinatla öz rayonuna işləməyə göndərilən Mənsur tez-tez Xumar haqqında fikirləşsə də, ürəyinin dərinliyində nisgil yaransa da, özünə haqq qazandırır, Xumar kimi nazlı-qəmzəli qızın kənd yerində yaşamağa razı olmayacağını fikirləşirdi və qəlbini ona açmadığına görə, qızı ümidləndirmədiyinə görə özünə haqq qazandırırdı, buna baxmayaraq Xumardan da başqa heç bir qız haqqında düşünə bilmirdi.
Özündən kiçik qardaşının, bacısının da ali təhsil alması üçün atasına yardımçı olmağa çalışırdı Mənsur. Evin, ailənin qayğıları ilə başı qarışan oğlan anasının ciddi təhriki, təkidi ilə iyirmi səkkiz yaşının tamamında özünün sevib seçmədiyi, atasının məsləhət bildiyi yaxın qohumlardan birinin on doqquz yaşlı qızı ilə evlənməli oldu. Ailə həyatının ilk dönəmlərindən oğlan evləndiyi qızın- Gülzarın tamam fərqli dünya görüşünə malik olduğu, xasiyyət etibarı ilə ayrı-ayrı adamlar olduğunu bilir, amma buna çox da əhəmiyyət verməməyə çalışırdı. “Yəqin ki, zaman keçdikcə, Gülzarın həyat təcrübəsi artdıqca məni başa düşər, anlaşarıq . Necə olsa aramızda doqquz yaş fərq var. Gülzar orta təhsillidir, mütaliəni də heç sevmir, mən çalışıb onun həyata, insanlara fikrini, mövqeyini dəyişməliyəm, öz xarakterimə uyğunlaşdırmalıyam. Səbrli olsam, yəqin ki, düzələr, yoluna düşər, qohumuq, eyni adətlərə, tərbiyəyə malik ailələrdən çıxmışıq.
*
Altı il ərzində Mənsurun bir oğul, iki qız övladları dünyaya gəlmişdi. Mənsur uşaqlarına çox düşgündü. Ailəsi üçün hər bir təminatı yaratmaq istəyən bu zəhmətsevər, xeyirxah olduğu qədər də mərd, dürüst, eyni zamanda çox təmkinli adamın qəzəbləndiyini, səsini qaldırdığını görən olmamışdı. O, övladlarının sağlam, tərbiyəli böyüməsi üçün əlindən gələni əsirgəmirdi. Öz işləri ağır, yorucu olsa da, ev işlərində fürsəti olduqca xanımına kömək edir, uşaqların dərslərinə nəzarət etməyə çalışırdı. Gülzarın yersiz söhbətlərini, köntöy davranışını görməzdən gəlir, övladları xatirinə evində söz-söhbət, narazılıq olmasını heç istəmirdi. Amma necə deyərlər, Mənsur altdan aldıqca, Gülzar bir az da ərköyünləşir, onun insanpərvərliyindən, təmkinli, xoş xasiyyətli olmasından sui-istifadə edirdi çox zaman. Yoldaşının qəlbinə dəyəcək sözlərdən çəkinirdi Mənsur. Necə olsa, hər bir qadının xoşbəxt olmaq haqqı var. “Nə qədər ki, mən sağam, qoy heç nəyə görə üzülməsin, sıxılmasın. Xasiyyətdir də.., paltar deyil ki, yenisini alaq”. Arabir qadının yersiz şıltaqlıqlarından cana gələn Mənsur, onu başa salmağa çalışır, öyüd, nəsihət verirdi. Ən ağır sözü də şeirlə, zarafatla deyirdi ona:
Gülzar xanım, ay Gülzar,
Vermədin bir xoş rüzgar,
Oldun başıma bəla,
saldın qəlbimə azar.
*
İllər keçmişdi. Artıq uşaqlar böyümüş, oğlu Aydın Univerisiteti bitirib əsgəri xidmətə yollanmışdı, qızları Əsmər Tibb Univerisitetinin üçüncü kurs tələbəsiydi, Aygün isə orta məktəbin sonuncu sinfinə keçmişdi.
Kənd təsərrüfatı işləri ilə əlaqədar Mənsur neçə illərdi ailəsi ilə birlikdə heç yerə istirahətə gedə bilmirdi. Əsasən də yaz-yay aylarında mövsümü işlər daha da ağırlaşır, nəinki istirahətə, heç normal dincəlməyə, normal yuxuya belə imkanı olmurdu. Odur ki, ildə bir dəfə -payızda ya qışda fürsət tapınca, on-on beş günlüyə hər hansı sanatoriyada müalicə almaqla kifayətlənməli olurdu.
Nəhayət bu il yoldaşının davamlı təkidi ilə uşaqları da götürüb birlikdə respublika-mızın dilbər guşələrindən birinə səfər etmək- dincəlmək şansı yarandı. Daha doğrusu hər şeyə rəğmən Mənsur özü yaratdı bu şansı… Güvənə bildiyi iş yoldaşından bir həftəlik onu əvəz etməsini xahiş etmişdi.
Şəxsi maşınına istirahət etmək üçün gərək olan vasitələri, qidaları, dəyişəcək əyin-baş paltarlarını yığıb ailəsi, qızları ilə birlikdə çoxdan arzuladığı cənub zonasına yollandılar. İstirahət mərkəzlərində həm bahalığı, həm də qızları, ailəsi üçün yarana biləcək hər hansı narahatçılığı nəzərə alıb, yol kənarında yerləşən, şəraiti yaxşı olan üç otaqlı evi əvvəlcədən kirayələmişdi.
Danışdıqları kimi evin bütün təchizatı, şəraiti onları qane edirdi. Ev dağ ətəyi ərazidə yerləşdiyi üçün ətraf aləm çox gözəl görünür, yaşıllıqlar göz oxşayırdı. İki gün ailə heç yerə getmədən elə açıq, geniş balkondan ətrafı seyr etməklə, samovar dəmləyib təmiz havanın dadını çıxarırdı. Üçüncü gün yolun yorğunluğunu dəf etmiş gənc qızlar səs-səsə verib yaxınlıqdakı müxtəlif istirahət yerlərinin, maraqlı təbiət mənzərələrinin seyrinə çıxmağı arzulayır, ata-anasını da həvəsləndirirdilər. Nəhayət Gülzar da qızların haqlı olduğunu deyib Mənsuru “Bibihoni Şəlaləsi” deyilən yerə getməyə razı saldı. Ev sahibinin məsləhəti ilə Mənsur ailəsini öz maşını ilə aparmadı. Turistləri, qonaqları çətin, bir az da təhlükəli dağlıq əraziyə- şəlalənin yaxınlığında salınmış istirahət mərkəzinə təhlükəsiz aparan “Niva markalı maşınla getdilər.Yolda kabablıq ət, salatlıq tərəvəzlər də alıb yola düşdülər. Hələ normal asfalt salınmamış dağ yollarında əməlli-başlı adrenalin yaşayan qızlar gah qorxur, gah da özlərinin qorxduqlarına gülüşürdülər. Gəlib mənzil başına çatanda demək olar ki, bütün ailənin kefi kökəlmişdi. Doğrudan da deyildiyi qədər, hətta bəlkə bir az da artıq varmış şəlalənin gözəlliyi, füsunkarlığı. Həm də yüksəklik ərazi olduğu üçün çox sərin meh əsirdi, sərin hava, gözəl mənzərə istirahətə gələnləri ovsunlamışdı elə bil. Yolların çətin, qorxulu nahamvar dağ yolları üstündə olmasına baxmayaraq gələnlərin ardı-arası kəsilmirdi.Aldığı əti mərkəzin kababçısına verib kabab hazırlamağı xahiş edən Mənsur nahar hazırlıqlarına yenicə başlamışdı ki, birdən pilləkənlərlə aşağı düşən yeni gələnlər içində gözü olduqca cazibədar bir qadına sataşdı. Balaca oğlan uşağının əlindən tutaraq ehtiyatla aşağı- yemək masaları qoyulan yerə yaxınlaşan qadının siması çox tanış gəlirdi. Mənsur yenidən qadına tərəf baxmağa utanıb üzünü çevirdi və o anda eşitdiyi tanış səs onu çox həyacanlandırdı.
Maraq hissi utanmağı yadından çıxardı. Səs gələn tərəfə dönəndə qadının gənc bir gəlinlə danışıb- güldüyünü gördü və həmin qadının tələbə yoldaşı Xumar olduğuna tamamilə əmin oldu. Mənsur Xumarın onu görməsini gözlədi. Boş masa axtaran Xumar ətrafa baxanda Mənsuru görsə də, əvvəl-əvvəl onu tanımadı. Kənd yeri, təsərrüfat işləri, bir xeyli də kökəlməsi Mənsuru xeyli dəyişdirmişdi. Qadın yanlarından keçən ofisiant oğlandan yaxınlıqdakı masanın hələ tutulub-tutulmadığını soruşdu. Mənsur Gülzarın da qadına maraqla baxdığını hiss edirdi.., yeni gələnlərə yaxınlaşıb:
-Buyurun, bizim masanın ətrafında boş oturacaqlar çoxdur, qonaq olun. Qadının onu qəribə baxışlarla süzdüyünü görüb, özünü saxlaya bilmədi:
-Tanımadız deyəsən, Xumar xanım? Mənəm… Mənsur, tələbə yoldaşınız.
— Aaa… Mənsur? Həqiqətən də tanımadım. Çox dəyişmisən… Maşallah! Lap ağsaqqal olmusan!- deyib, Xumar güldü. Mənsur yoldaşını Xumarla tanış elədi:
-Gülzar bizim evin xanımıdır. Qızlarım da gəlib bizimlə, aşağıda şəlalənin töküldüyü yerə gediblər.
— Şəfəq qızımdı, bu yaraşıqlı oğlan da, bizi istirahətə gətirən nəvəm Elnurdu- Xumar xanım da yanındakıları tanıtdı.
Gülzar Xumar xanımın gözəlliyinə qısqanclıqla baxırdı.., diqqətlə baxanda onun bu tanışlıqdan heç də məmnun olmadığı hiss olunurdu. Bu dəvətə görə Xumar qızının da baxışlarında narazılıq hissini duydu və Mənsura:
-Siz heç narahat olmayın, biz burdakı boş masanı tutarıq. Həm də bizim balaca Elnur yeməkdən çox ora-bura qaçmağı sevir, təbii.., biz də məcburuq onun arxasınca gəzək. Mənsur Gülzarın üzündən keçən kölgəni hiss edib, təkid etmədi:
-Ürəyiniz necə istəyirsə, elə edin. Elə üçünüz gəlmisiz? İşləriniz necədi Xumar xanım?
—Yaxşılıqdır, Mənsur, hər şey yolundadır. Hə, qızım və nəvəmlə gəlmişik. Elnurun atası elmi işi ilə əlaqədar xaricə səfər edib.
-Maşallah! Artıq nənəsiz demək. Yəqin özünüz də, qızınız da tez ailə qurmusuz.
-Mənsur, mənim heç rəsmiyyətdən xoşum gəlmir, siz deyə müraciət etmə, sən Allah. Hə, mən institutu bitirəndən bir il sonra- yəni 23 yaşımda ərə getdim, qızım da elə mənim kimi tez ailə qurub. 47 yaşımda artıq nənə idim.
-Mənim 43 yaşım var, amma hələ nənə olmamışam, böyük övladımız qız olsaydı, yəqin ki, indi ərə getmiş olardı,- deyən Gülzar gülərək tez-tez həm Xumara, həm Mənsura baxırdı. Xumar böyük maraqla soruşdu:
-Neçə övladınız var ki? Belə başa düşdüm böyük övladınız oğlandır və hələ ki, evləndirməmisiz ?
-Üç övladımız var, bəli, böyük oğlan, sonra iki qız. Yox, heç biri evli deyil. Böyüyün indi 23 yaşı var, əsgərdi. Kiçiyimiz heç orta məktəbi bitirməyib. Mənsur gec evlənsə də, mən ondan çox kiçiyəm,- dedi Gülzar.
Artıq kabablar bişib süfrəyə gəlmişdi, qızlar da şəlalənin yanından qayıtmışdı. Mənsur böyük bir qaba kabablardan yığıb, ətrafına pomidor, xiyar da qoyub Xumargil oturan masaya apardı. Xumar etiraz etmək istəsə də, uşağın baxdığını görüb susdu.
Elnur doğrudan da bir yerdə durmaq bilmirdi, beş dəqiqəyə nə yedi, yemədi, həmən ora-bura vurnuxmağa başladı. Əvvəl anası, sonra nənəsi də onun arxasınca getdi. Onların getməsinə sevinən Gülzar:
-Çox lovğa qadındır, özündən razıdır. Anasının sözlərinə gülən Əsmər:
— Niyə elə deyirsən, ay ana? Həmən də hər kəsə bir qulp qoymaq düzgün deyil axı… Gör necə üzügülər, xoş xasiyyət qadındır. Mənim çox xoşuma gəldi, qadın özü də, qızı da.
-Sən də atan kimi gördüyünü tərifləyirsən həmən.
-Mənim xoşuma gəldilər ana-bala ikisi də, ən çox da balaca dəcəl oğlan- Aygün dedi.
Birdən aşağıdan- şəlalə tərəfdən qarışıq səslər gəldi, bir az aşağıda dayanıb söhbət edən adamlar da səs gələn tərəfə qaçdılar. Mənsur və qızları da aşağıda nələr baş verdiyini bilmək üçün həyacanla aşağı düşdülər, şəlalənin lap yaxınlığında çayın içində adamlarbir yerə toplaşmışdı. Toplaşan adamlara yaxınlaşanda Xumarın qızının ağlaya-ağlaya yuxarıya tərəf qalxdığını gördülər.
-Nə oldu, niyə ağlayırsan, qızım?- Mənsur soruşdu. Qız ən doğmasını tapmış kimsəsiz biri kimi:
-Mənsur dayı, çayın içində daşların üstü sürüşkəndi, Elnur bu daşdan o biri daşın üstünə atılanda ayağı sürüşdü, pis yıxıldı, başı partladı. Bizi gətirən maşın da qayıtdı geri, danışmışdıq üç saat sonra gəlsin bizi aparsın. Baxım, burda maşını olanlardan biriylə danışım, bizi xəstəxanaya çatdırsınlar. Xəbəri duyan Mənsur da həyacanlandı:
-Qorxma, bu dəqiqə maşın tapıb apararıq. Sən uşağın yanına qayıt. Yuxarıda bir neçə maşın olsa da,sahiblərini müəyyən etmək çətin idi. Mənsur pilləkənlərin üstündən uca səslə maşın sahiblərinin kimliyini soruşdu:
-Dostlar, bizə təcili maşın lazımdır. Kimsə kömək edə bilərmi?
-Bir neçə masa kənarda oturanlardan biri qalxıb Mənsura sarı gəldi:
-Mənim maşınımdır, qardaş, nə lazımdır? Mənsur uşağın vəziyyəti barədə məlumat verdi və mümkünsə onu xəstəxanaya, həkimə çatdırmaq lazım olduğunu xahiş etdi. Maşının sahibi-“ Əlbəttə, gedək”-dedi.
Mənsur iti addımlarla aşağı düşüb çayın kənarında daşın üstündə uşağı sinəsinə sıxıb ağlayan Xumara yaxınlaşdı, ehmalca uşağı alıb maşına tərəf getdi. Xumar da, qızı da hədsiz qorxmuş, çox həyacanlıydılar. Maşına çatanda artıq adamlar da maraq və təəssüf hissiylə uşağın vəziyyətini gözləriylə görmək istəyirdilər deyə bir yerə toplaşmışdılar. Uşaq aramsız zarıyırdı, ağrının şiddətindən, ya da qorxusundan gözlərini yummuşdu.
Gülzar və qızları da lap yaxında dayanmışdılar. Üst-başı qan içində olan Xumar maşının arxa oturacağında oturub Mənsurdan uşağı ona verməsini xahiş etdi.
-Siz çox qorxmusuz, həyacanlısız. Mən ön oturacaqda oturub uşağı qucağımda saxlasam daha yaxşı olar, siz orda rahat oturun. Onların söhbətini diqqətlə dinləyən Gülzar söhbətə qarışdı:
-Sənin getməyinə nə ehtiyac var ki? Bəs bizi kim aparacaq burdan?- deyə, narazı səslə dilləndi. Onun səsini hamının eşitməsindən pərt olan Mənsur qızına müraciətlə:
-Aygün, siz narahat olmayın, bizi bura gətirən sürücüyə tapşırdım, saat altıda gəlib sizi aparacaq. Evə getməyə tələsməyin. Qadının narazı səsini eşidən Xumar :
-Mənsur, çox xahiş edirəm, sən bizə görə narahat olma, uşağı mənə ver, sağ olsun, maşın sahibi bizi xəstəxanaya aparıb çatdırar. Sən ailəni burda yalnız qoyma. Pərtliyini biruzə vermək istəməyən Mənsur, sürücünü tələsdirdi:
-Yubanmayaq, uşağı tez həkim nəzarətinə çatdıraq. Başın zədələnməsinə görə narahatam. Maşının yaxınlığında olan kişili- qadınlı hər kəs Xumara və qızına təsəlli verməyə çalışır, uşağın yüngül şəfa tapması üçün dualar etsə də, Gülzar , Mənsuru bir daha acıqlı nəzərlərlə süzüb ordan uzaqlaşdı. Böyük qızı Əsmər də, Aygün də anasının yersiz sözlərindən, mənasız jestindən narazılığını bildirdilər:
-Ana, heç yaxşı olmadı, niyə elə dedin, heç başa düşmədim səni. Axı onların yanında kişi xeylağı yoxdur, həm də atamın tələbə yoldaşıdır. Atam ola-ola tanımadıqları birinin getməsi düzgün olmazdı axı…
— Yox bir, tələbə yoldaşıdır. Gözüm aydın. Atan üçün göydən düşmə oldu lap- deyib Mənsurun arxasınca deyinirdi Gülzar. Qızlar onsuz da anasının fikrini dəyişə bilməyəcəklərini düşünüb susdular. Anasının könlünü almaq üçün:
-Ana, sən heç şəlalə tökülən yerə düşmədin, çox füsunkar mənzərə var orda, həm də ətrafa xoş sərinlik yayılır, gedək ora-dedilər. Gülzar könülsüz-könülsüz qızlara qoşuldu, amma əsəbi vəziyyəti aydın hiss olunurdu. Əsmər mehribanlıqla anasının qoluna girdi və dedi:
— Ay ana, niyə qızırsan ki, atama. Əksinə fəxr eləmək lazımdır. Atam çox düzgün hərəkət elədi. Bax, mən də tələbəyəm. Belə bir vəziyyətdə mənə dayaq olmayan tələbə yoldaşlarıma nifrət edərəm. İnsan insana nə günündə yardımçı olar? Mən ağlım kəsən gündən atamı belə görmüşəm. Ehtiyacı olana kömək edən, yıxılanın əlindən tutan, xeyirxah, mərhəmətli adamdır mənim atam. Onunla fəxr edirəm. Ana, bilirəm ki, sən də fəxr edirsən. Gülzara od qoydular:
— Nəyiynən fəxr etməliyəm onun? Xalqın uşağını elə sıxıb sinəsinə ki, guya bunun doğma balasıdır? Hər iki qız pərt halda anasının üzünə baxıb, susdular. Deyəcək söz tapmırdı uşaqlar. Sanki,anasını yeni kəşf etmiş kimi təəssüflənirdilər…
*
Xəstəxanada uşağın başını rentgen etdilər. Hadisədən sonra ürək bulanması hallarının olub-olmamasını soruşan həkim, qorxulu bir şey olmadığını bildirərək, yaraya sarğı qoydu və hər ehtimala qarşı iki-üç gün qorumaq lazım olduğunu bildirdi. Maşınıyla yardımçı olan gənc oğlan Xumar xanımın xahişi ilə onları kirayələdiyi evə gətirsə də, heç bir xidmət haqqı almağa razı olmadı.
Sürücü uzaqlaşandan sonra Xumar Mənsura da təşəkkürünü bildirib, təbəssümlə:
-Çox əziyyət çəkdin bizim üçün. Necə təşəkkür edəcəyimi bilmirəm. Görünür
həyat yoldaşınız çox qısqancdır? Mənsur:
-Qısqanclıqdan deyil, bu yerlərə nabələd olduğu üçün narahat oldu. Tez də söhbəti dəyişdi:
-Nədənsə ehtiyacınız olsa, mənə deyin, burda başqa tanıdığınız yoxdur bəlkə.
-Narahat olma, Mənsur, qızın maşını ilə gəlmişik. Nəsə lazım olsa, qapıda maşın var, ev sahibi də yaxşı adamdır. Sənin də dincəlməyinə mane olduq. Qismətə bax, uzun illərdən sonra gör harda rastlaşdıq, həm də hansı vəziyyətdə…
-Elə deməyin, Xumar xanım. Həyatımız sürprizlərlə doludur. Təki sağlıq olsun. Mənsur xüdafisləşib kirayə olduqları evə getdi.
Uşaqlar, Gülzar hələ gəlib çıxmamışdılar. Mənsur sürücüyə zəng edib vəziyyəti soruşdu, sürücü ona tapşırdıqları vaxt artıq ailəsini gətirmək üçün getdiyini və yolda olduqlarını bildirdi.
Gülzarın adamlar içində nadan uşaqlar kimi söylənməsi Mənsuru çox ağır yaralamışdı, bunları düşündükcə günahı Gülzardan daha çox özündə görürdü. Zamanında bu cahil qadını islah etmədiyi üçün özünü danlayırdı.
SON
