Çingiz Aytmatovun romanının adı necə tərcümə olunmalıdır?
Özbəkistanın elmi-ədəbi mühitində dost və tanışlarım az deyil. Onlardan biri də görkəmli yazıçı, tərcüməçi, tənqidçi, ictimai-siyasi xadim İbrahim Qafurovdur. İbrahim ağa Özbəkistanın bir sıra dövlət mükafatlarının kavaleri, eyni zamanda ölkəsinin Əməkdar İncəsənət xadimidir (Görkəmli yazıçı 6 iyun 2026-cı il tarixdə vəfat edib. Ruhu şad olsun)..
Mən Daşkəndə səfərlərimin birində İbrahim ağa ilə tanış oldum. O, dünyanın, eləcə də Azərbaycan ədəbiyyatının bir sıra nümayəndələrinin əsərlərini özbəkcəyə çevirib. Söhbət zamanı mən ona Çingiz Aytamatovun “PLAXA” romanını da doğma öz dillərinə çevirdiyini xatırladanda o, gülümsəyərək bir qədər də təəccüblə dedi:
-Hə, demək bunu bilirsiz?
-Əlbəttə,-deyə, cavab verdim.
Sonra mən məşhur ədibdən bu əsəri özbəkcəyə hansı adla çevirdiyini soruşdum. Çünki hərfi mənada tərcüməsi “Ölüm (edam) kötüyü” olan həmin əsərin bəzən “Məşhər”, bəzənsə “Qiyamət” kimi ifadə olunduğunu bildirdim.
İbrahim Qafurov söhbətə bir az uzaqdan başladı:
-Bu əsərin dilimizə məhz mənim tərəfimdən tərcümə olunmasını rəhmətlik Çingiz Aytmatov özü arzu etmişdi. Mən də romanı tərcümə edib bizdə nəşr olunan ədəbi jurnalda –“Şərq Ulduzu”nda çap etdirdim. Jurnalda Aytmatovun mənə təşəkkür məktubu da dərc olunub… Orasını da deyim ki, əsər elə həmin dövrdə qırğızcaya çevrildi. Mən romanı iki dildə-özbəkcə və qırğızca oxuyarkən intonasiya cəhətdən necə yaxın olduğunu bir daha duydum. Hə, o ki qaldı əsərin adına… Düz deyirsiz, hərfi tərcümə siz deyən kimidir. Əvvəlcə bir neçə ad üzərində baş sındırmalı oldum. Amma sonra qərara aldım ki, romanı “Qiyamət” (özbəkcəsi- “Киёмат”) kimi tərcümə edim. Bu adı Çingiz Aytamatov da bəyənib təqdir etdi… Yaxşı, bəs sizdə əsərin adı necədir?
Mən dedim ki, romanı görkəmli yazıçı, tərcüməçi Vaqif Əlixanıv dilimizə ustalıqla çevirib. Elə bizim dildə də əsər “Qiyamət” adıyla nəşr edilib.
İbrahim ağa dedi:
-Nə gözəl… Xalqlarımızın dili zəngindir, gözəldir.
Doğru sözə nə deyəsən?
