Gün ərzində zehnindəki qarışıq fikirlər qadının onsuz da ağrılı qəlbini, ruhunu o qədər yormuş, fikirlərini elə çulğalamışdı ki, arada hətta harada olduğunu belə unudur, özünü uzaq, tənha bir adada, tək və kimsəsiz, uzun illərdən bəri atılmış, unudulmuş sayırdı. Belə hisslər yaşamasına isə, təbii ki, uzun-uzadı ağlı ilə yalnız qalması, üzücü duyğuların bütün ruhuna hakim kəsilməsi səbəb olmuşdu. Elə bil Ləman onun həyatını olduğu kimi qələmə almış ustad bir yazıçının maraqlı romanını oxuyurdu. İçindən bir səs: “İlk dəfə deyil ki, sən bu nankor, allahsız ərindən haqsız, aşağılayıcı sözləri eşidirsən”, – deyə özünə təsəlli verməyə çalışsa da, artıq zərrəcə səbri qalmamışdı… Bir deyil, iki deyil, demək olar ki, vaxtaşırı namərd əri onu kənar adamların da yanında yerli-yersiz, vicdansızcasına təhqir edir, aşağılayırdı. Hətta adam yanında bunu daha böyük həvəslə, əməlindən zövq alırmış kimi edir, şərəfsizcə Ləmanın qəlbini parçalayırdı və hər dəfəsində də qadın özünü ağır xəncər yarası almış kimi yıxılmış, məhv olmuş bilirdi. Bunları düşündükcə qəlbi göynəyir, içi yanırdı…
“Allahım, axı mən bu sözləri haqq edəcək nə günah eləmişəm?! Sənə də əyandır ki, mənim bu təhqirləri, qəlbimi yandıran acı sözləri, haqsız ittihamları eşidəcək qədər heç bir günahım, qəbahətim yoxdur. Deyirlər, dişin ağrıyır, çəkdir qurtar, başın ağrıyır, öl qurtar, qonşun pisdir, köç qurtar. Axı, bu adam nə ağrıyan diş, nə baş deyil, nə qonşum deyil. Necə qurtulum bundan, boyum bərabəri övladlarım var…”…
Fikirləşməkdən yazıq qadının başı çatlayırdı.
Bu payız Rüstəmlə Ləmanın evliliyinin on iki ili tamam olacaqdı. Bu on iki illik ailə həyatında Ləman ərinin ona sevgi, hörmət, nəvaziş göstərdiyini heç xatırlamırdı. Etdiklərinə haqq qazandıra bilməyəndə də uzaqbaşı: “Xasiyyətim budur, mən başqa cür ola bilmərəm. Məgər sizi ac saxlayıram? Hansı kişidən pis baxıram ailəmə?” – deyirdi.
Bu adam anlamırdı ki, ailəni yalnız ərzaqla təmin etmək kişilik – insanlıq deyil.
Ləmanın Rüstəmlə ailə qurmasının səbəbkarı anası olmuşdu. Valideynləri uzaq qohum idilər. Bu evliliyə analarının bir-birini az-çox tanımaları səbəb olmuşdu. Rüstəmin anası bir qohumun toyunda qızı görüb bəyənmiş, oğluna göstərmiş və razılığını ala bilmişdi. Razılıq deyəndə ki, əslində Rüstəmin sevdiyi başqa bir qız vardı və həmin qızın valideynləri onu məcburən özgəsinə nişanlamışdılar. Rüstəm də bu səbəbdən — qıza açıq vermək qəsdilə təcili evlənmək fikrinə düşmüş və anasının Ləmana elçi getmək fikrinə etiraz etməmişdi.
Ləmanın anası ömür boyu sevib-sevilmək söhbətlərini qəbul etməyən cahil fikirli biriydi və öz aləmində: “Əşi, ərə gedəndən sonra sevəcək də” – deyib, Ləmanın inadlı etirazlarına, göz yaşlarına baxmadan Rüstəmin elçilərinə “hə” demişdi. Amma qızının ər evinə köçməsindən uzağı bir il sonra Ləmanı dinləmədiyinə görə özü də peşman olmuşdu… Onda da artıq gec idi.
Ləman həqiqətən də ərini sevməyə çalışırdı, necə olsa, övladlarının atası, özünün nikahlı əriydi. Ürəyində özünə təsəlli olacaq səbəblər arayırdı. «Xasiyyətdir də, acıdil olsa da, qaba sözlər deyib qəlbimi qırsa da, sonradan peşman olur, səbirsizliyinə görə üzr istəyir, yəqin ki, getdikcə, yaşımız artdıqca dəyişər, müdrikləşər» deyə ümid edirdi.
Bəla burasında idi ki, Rüstəm özü də gözünü açıb evdə, ailə daxilində atasından belə qabalıq, acıdillilik görmüşdü. Atasını anası ilə həmişə çəkişən, ucadan danışan, səbirsiz biri kimi görən Rüstəm də eyni ənənəni yaşadırdı və bunun yanlış düşüncə, zərərli münasibət olduğunu ağlına belə gətirmirdi.
Rüstəmin dayısı oğlu Rəşad da ailəsiylə onlarla eyni binada, eyni blokda yaşayırdı. Elə subay vaxtlarından ikisi də Gəmiqayırma zavodunda çilingər işləyirdilər. Ayrı-ayrı növbələrdə işləsələr də, tez-tez ya binanın həyətində, ya marketlərdə rastlaşıb dərdləşirdilər. Rəşad Rüstəmdən bir neçə yaş böyük olduğuna görə, həm də Rüstəmin övladı gec doğulduğuna görə Rəşadın kiçik qızı ilə Rüstəmin böyük qızı eyni sinifdə oxuyurdular. Uşaqlarının doğum günlərində, ya hər hansı xoş günlərdə yaxın qohum kimi ailəlikcə iştirak edirdilər. Ləman Rəşadın yoldaşı Aygünün xətrini çox istəyir, onun səmimiyyətinə inandığı üçün arabir ona ərinin kobudluğundan, sərtliyindən gileylənirdi. İnsafən, Aygünün də Ləmana çox ürəyi yanır, bəzən ərinin yanında Rüstəmin axmaq xasiyyətlərindən söz açır, ərinin öz qohumuna təsir göstərməyini istəyirdi:
– Necə olsa, siz kişisiniz, tay-tuşsunuz həm də. Sən üstüörtülü ona qandır, olmaz axı belə. Gül kimi ailəsi var, təmizkar, işli-güclü, əlindən də hər iş gəlir. Bu qədər də acıdillilik olmaz axı, yerli-yersiz yoldaşının qəlbinə dəymək, acılamaq, təhqir etmək… Vallah heç bir qadın dözüb, tab gətirməz bu münasibətə. Həqiqətən də Ləman çox dözümlü, yaxşı qadındır. Rüstəm bal alıb, doşab çıxıb. Amma dəyər vermir yoldaşına. Ləman yazıq ondan nə istəyir ki? Yalnız sakit həyat, mehribançılıq. Deyir ki, «Uşaqlarımın atasız yaşamasını istəmirəm. El var, tanıyan-bilən var, özüm müəlliməyəm, sonra işlədiyim kollektivdə necə baxarlar mənə?». Vallah, nə qədər təskinlik verirəm. Amma bu Rüstəm də lap ağ eləyib də… Belə də olmaz daha!
Rəşad könülsüz-könülsüz deyirdi:
– Görüm də, Rüstəmlə görüşəndə fürsət olsa, danışaram bu barədə. Bilirsən, Aygün, sizə baxma, qadınsız, dərdləşirsiniz bir-birinizlə. Kişilər arasında ailə söhbəti yaxşı çıxmır e… Deməz ki, sənə nə mənim ailəmlə olan söz-söhbətdən, özüm bilərəm?!
… Aygün bir qədər fikrə getdi. Ləmanın xətrini çox istəyirdi, hətta az qalırdı özü Rüstəmlə görüşüb söhbət eləsin, amma o da çəkinirdi Rüstəmdən, xasiyyətini bilirdi. Fikirləşirdi: “Rəşad demiş, birdən mənə də qaba cavab verər, onda gərək qohumluğu kəsək. Mən heç, ayda bir dəfə görürəm, ya görmürəm, gedib acığını Ləmanın üstünə tökər bu zəhər tuluğu. Bax, ondan qorxuram”.
Maraqlısı da o idi ki, Ləmanın olmadığı yerlərdə, bacılarının, qohumlarının yanında Rüstəm heç vaxt Ləmandan gileylənməz, əksinə, onun biş-düşünü, evdarlığını, qayğıkeşliyini ağız dolusu tərifləyirdi. Ləmanla birlikdə olduğu yerlərdə isə, sanki onu acılamaqdan, aşağılamaqdan zövq alır və bunu özü üçün böyük uğur sayırdı.
Ailə məclislərində, ad günləri olanda, rayondan yaxın qohumları gələndə Rəşad da ailəsi ilə həmin məclislərdə iştirak edir, Rüstəmin normal olmayan davranışlarını, bunun qarşılığında Ləmanın susqunluğunu görürdü və ona elə gəlirdi ki, iki uşaqları olmasına rəğmən bu ailə hər an dağıla bilər.
Rəşad çox can atırdı ki, Ləmanla söhbət eləsin, Rüstəm haqqında onun fikirlərini daha səhih öyrənsin. Binanın birinci mərtəbəsində Aygüngil, dördüncü mərtəbəsində Ləmangil yaşayırdılar. Ləman Aygünün dəvətilə arabir onlara gələr, bir az söhbətdən sonra evlərinə qalxardı. Bir neçə dəfə yoldaşı Aygünün məktəbdən uşaqları gətirəndə Ləmanla birlikdə gəldiyini görən Rəşad qapıda onları qarşılamış, Ləmanı da evə dəvət etmişdi. Amma Ləman Rəşadın evdə olduğu vaxtlarda onlara keçməz, bir bəhanə ilə öz evlərinə qalxardı. Nədənsə Rəşadın iti, sirayətedici baxışları Ləmanın heç xoşuna gəlmirdi, bəzən buna görə ürəyinin dərinliyində özünü pis fikirli adam sayırdı, qınayırdı. Amma nə etsə belə, Rəşadla hər qarşılaşdığında ruhunda həmin ürpənmə yaranırdı.
Yay tətilində Ləman da uşaqlarla birlikdə rayona getmişdi. Hər ikisinin valideynləri, bacı-qardaşları rayonda yaşadığına görə uşaqlar bütün əmi-dayıların, bibi-xalaların evində bir neçə gün qalmaqla əməllicə dincəldilər. Hətta bir neçə dəfə qaynının oğlu uşaqları yığıb dənizə çimməyə də aparmışdı, dəniz havasından uşaqlar əməlli-başlı qaralmışdılar. Dənizə çimməyə gedəndə çox əylənir və sevinclə deyirdilər ki:
– Ana, burada dəniz tərtəmizdir, suları masmavidir. Daha Bakıdakı kimi neft qoxumur, burda çirkli, bulanıq deyil dənizin suyu.
*
Bir gün qaynının həyətində axşam yeməyinə yığışmışdılar — ev sahibləri, Ləman və uşaqları. Bu vaxt həyət qapısı döyüldü, Rəşad Aygünlə həyətə girdilər. Böyüklər ayağa qalxıb gələnlərlə görüşdülər, xoşgəldin elədilər.
Rəşad hay-küylə:
– Bizdən əvvəl də gələnlər varmış, nə yaxşı, – deyib gülə-gülə ev sahibinin üzünə baxdı, – Atalar yaxşı deyib bu barədə: qonaq qonağı istəməz, ev yiyəsi də heç birini.
Ev sahibi gələnlər üçün stol ətrafında stulların sayını artırdı, yer göstərib özü də əyləşdi və Rəşadın cavabını yerindəcə verdi:
– Xoş gəlmisiniz hamınız. Gözümüz üstündə yeriniz var, qonaq Allah qonağıdır. Allahım hər kəsə yetəcək nemət verib, şükürlər olsun. Deyəsən, hər ikinizi qaynananız çox istəyir, ay Rəşad, – deyib zarafatla söz atdı.
– Bunun qaynanasını deyə bilmərəm- Aygünə işarə etdi, gülə-gülə — mənim qaynanam çox istəyir. Rüstəmə məzuniyyət vermədilər yəqin. Yoxsa burda olardı o da, – Rəşad Ləmana xitabən soruşdu.
Ləman ona tərəf baxmadan:
– Rüstəmin məzuniyyəti hər il qışa düşür, – dedi, Rəşadın cavabını bildiyi halda belə sual verməsi qadının heç xoşuna gəlmədi.
Qonaqlar gecədən keçənə qədər oturdular, danışıb güldülər. Süfrə yığışandan sonra qadınlar yır-yığışa, yuyub təmizləməyə baxdıqları vaxt kişilər də aramsız çay içir, nərd oynayırdılar. Nədənsə Rəşadın əhval-ruhiyyəsi çox yüksəkdi, müxtəlif lətifələri yarımçıq danışıb hamıdan da çox özü gülürdü. Aygün, demək olar ki, israrla, təkidlə qaldırdı onu yerindən. Qonaqlar gedəndən sonra qaynının aramsız siqaret çəkməyi Ləmanın gözündən yayınmadı.
*
Ləmangil artıq Bakıya geri dönmüşdü. Rüstəm ev işlərində, təmizlik baxımından çox tənbəl idi. Evdə aləm dəymişdi bir-birinə. Hər yay kənddən, istirahətdən qayıdandan sonra yazıq qız düz bir həftə yır-yığış edirdi. Çirkli paltarlar maşında yığılıb qalmış, yataq ağları dəyişilməmiş, yuyulanlar ütülənməmiş, yuyulmuş qab-qacaqlar belə səliqəsiz halda yığılmışdı. Özü gedəndə yarımfabrikat etdiyi yeməklərin də çoxu yığılıb qalmış, artıq istifadə vaxtı keçdiyi üçün atılmalı olmuşdu.
Ləman günlərlə çalışdı, əziyyətlə, deyinə-deyinə ev-eşikdə səliqə-sahman yaratmağa nail oldu.Ürəyində ərini qınayırdı, «Bir tək özünə də baxa bilmir bu adam, mən olmasam, ya bir müddət xəstə yatsam, bu bədbəxtin halı necə olar görəsən?» -düşünürdü.
Payız gəlmiş, yeni dərs ili başlanmışdı. Uşaqlar dərsə gedirdilər. Aşağı siniflərə dərs verdiyi üçün Ləmanın da işi tez bitir, çox vaxt uşaqlarla birlikdə dönürdü evə.
Bir gün yenə məktəbdən qayıdanda Aygün Ləmanı israrla evə dəvət etdi, «Yuxarı qalxma, gəl bizə, uşaqlarla birlikdə oturub çay içək, nahar edək. Rəşad da evdə yoxdur, qadın-qadına söhbət edərik, dərdləşərik» dedi.
Ləman razılaşdı:
– Uşaqlar əyin-başlarını dəyişsin, yeməyi isidim, onlara yemək çəkim, gələrəm-dedi.
Fikirləşdi:” Uşaqlar yemək yeyib dərslərini hazırlayınca biz də Aygünlə bir az dərdləşərik:.
Uşaqlara tapşırığını verib:
– İstəsəniz, bir az yatıb dincəlin, sonra qalxıb dərslərinizi hazırlayarsınız, – dedi. Açarları da özüylə götürdü ki, geri qayıdanda uşaqları narahat eləməsin, qapını özü açsın.
Aşağı mərtəbəyə enib Aygüngilin qapısını döydü. Qapı açılanda gözlərinə inanmadı. Qapını açan Rəşad idi. Onu gülərüzlə qarşılayıb:
– Xoş gəlmisiniz, buyurun, – dedi.
Ləman gəlməyinə peşman oldu, içəri keçməyə tərəddüd etdi:
– Aygün dedi evdə yoxsunuz…
Rəşad hündürdən güldü:
– O nə deməkdir, mən evdə olsam nə olacaq? Özgəsi deyiləm ki, çəkinməyin. Gəlin, öz evinizdir.
Səsə gələn Aygün:
– Ay qız, burdan göndərirəm bunu nəyinsə dalınca, ordan qayıdır üstümə, – hündürdən, şən-şən güldü. – Gəl, əzizim, orda niyə durmusan? Uzaq planetdən gələnlər kimi aparırsan özünü, keç, sən Allah. Mən də işlərimi bitirdim, səni gözləyirdim. Ləman geri qayıtmağın yaxşı hal olmadığını düşünüb könülsüz içəri girdi, fikirli halda açarları qapının girişində qoyulmuş balaca kamodun üstünə atdı. Aygünün müşayiəti ilə qonaq otağına keçdi. İnsafən, onlar söhbət elədiyi bir saata yaxın müddətdə Rəşad qonaq otağına gəlmədi, deyəsən, harasa çıxıb getmişdi. Çünki qeyri vaxt bir neçə dəfə qonaq otağına girib dəxilsiz suallarla qadınların söhbətinə müdaxilə etmək adəti vardı.
Ləman evə getmək istəyəndə:
– Mən açarları əlimdə gətirdim axı, hara qoydum görəsən? – soruşdu.
Aygün:
– Ay bacı, sən lap huşsuz olmusan, qapının ağzında kamodun üstünə qoydun, odur ey, oradadır.
*
Məktəblərdə aşağı siniflərin payız tətili başlamışdı. Ləmanın anası Ceyran xanım şəhərə gəlmişdi.Həm həkim qəbuluna düşmək istəyirdi, həm də nəvələri üçün darıxmışdı. Necə deyərlər, həm ziyarət, həm ticarət. Ləman anasını çoxdan tanıdığı yaxşı bir həkimin yanına apardı. Həmişə sağlıqla əlaqəli bir problem çıxanda istər uşaqlara, istərsə də özünə görə Nilufər həkimə müraciət edirdi, çünki onun doğru diaqnoz qoyacağına inanırdı. Nilufər həkim hərtərəfli biliyə malik, daim öz üzərində işləyən, xəstəsinin sağalması üçün bütün məsuliyyəti ilə ürək yandıran həkim idi.
Ceyran xanımı bütün yoxlamalardan keçirən, lazımi laborator müayinələrin nəticələrinə əsaslanan Nilufər həkim resept yazıb, bir neçə məsləhətlər verdi və ona müalicəni ləngitməməyi, bir aylıq iynə-dərman müalicəsindən sonra yenidən qəbula gəlməsini tapşırdı.
Ceyran xanım bu həkimin qəbulunda artıq bir neçə dəfə olmuşdu və ona çox güvənirdi.Ləman anasının dərmanlarını alıb elə Bakıdaca müalicə almasını istəyirdi. Anası razı olmadı:
– Gəlin sistemləri daha yaxşı köçürdür, o, mənim damarlarımın ustasıdır, qoy gedim, evdə müalicə alım, qızım. İcazə versəniz, uşaqları da aparardım. Sən də, görürəm, qış tədarükünə başlamısan, turşularla başın qarışır, mənə görə narahat olma. Gəlin həqiqətən yaxşı müalicə edir məni, qoymaz bir iynəmin, dərmanımın vaxtı keçsin.
Ləman da qardaşı arvadı Gülərlə anasının mehriban münasibətinə görə çox sevinirdi. Səhərisi gün anası ilə uşaqları rayona yola salmaq üçün həyətə düşəndə Rəşadla blokun qapısında rastlaşdılar. Rəşad Ceyran xanımla görüşüb hal-əhval tutdu, evə dəvət etdi.
Ceyran xanım təşəkkür etdi:
– Sağ ol, bala, başqa vaxt, uşaqlarının xeyir işlərində gələrəm inşallah. Həkimə işim düşmüşdü, sağ olsun Ləman, apardı, həkim müalicə yazdı, indi uşaqları da götürüb kəndə qayıdıram.
Rəşad:
– Elədirsə, mən sizi aparıb Avtovağzaldan yola salaram – dedi və ağır çantanı Ləmanın əlindən almaq istədi.
Ləman buna qəti etirazını bildirdi:
– Yox, Rəşad qardaş, siz zəhmət çəkməyin, mən özüm getmək istəyirəm.
Ləman bu sözləri elə tərzdə dedi ki, Rəşad artıq israr etməyin mənasız olduğunu başa düşdü. Yolda anası:
– Nahaq razı olmadın, kişi xeylağıdır, öz qohumunuzdur, nə olardı ki, Rəşad gətirərdi bizi, yarım saatlıq yoldur, sənin də onca işlərin var.
Ləman özünü o yerə qoymadı:
– Yox, ay ana, bəlkə evdə vacib bir işi var, yaxşı deyil axı… Nə zaman Rüstəm qohumluqda birinə yardımçı olub ki? Mən niyə xəcalətli olum? İşlər qaçmır, narahat olma. Sabahda, biri gündə işlərimi yoluna qoyaram inşallah. Sabah Rüstəm axşam növbəsində olacaq, gündüz mənə bankaların qapağını sıxmaqda, bəzi xırda-para işlərdə kömək edər yəqin ki.
Ləman anasını, uşaqları rayona gedən avtobusa mindirib geri qayıdanda yenə Rəşadı blokun qarşısında siqaret çəkən gördü. Tələsik ötüb keçmək istəyəndə Rəşad:
– Yola saldınız uşaqları? – soruşdu, – Rüstəm növbədədir yəqin…
Ləman dayanmadan, gedə-gedə onun dediklərini dilucu təsdiqlədi:
– Bəli, növbədədir Rüstəm, axşam gələcək.
– Salam deyərsən.
– Oldu, deyərəm.
Ləman artıq pilləkənlərlə yuxarı qalxırdı. İçində izahını özü də bilmədiyi qəribə bir hiss onda Rəşada qarşı ikrah hissi oyadırdı. Ha fikirləşirdi, özünə qarşı Rəşaddan artıq bir hərəkət görməmiş, yersiz bir söz duymamışdı. Amma niyə ikrah hissi onu narahat edirdi, özü də bilmirdi.
Axşam Rüstəm uşaqların getdiyini öyrənincə bir qədər narahat oldu:
– Nahaq göndərmisən, – dedi, – işlərinin belə çox vaxtı yenə qız bir işinə yarıyardı, gətir-götür işlərinə baxardı.
– Yox, ay Rüstəm, guya mənim xasiyyətimi bilmirsən, əksinə, özüm tək olanda daha rahat gedir işim, kimsə əlimə, ayağıma dolaşmır. Nə olacaq, 4–5 gün qalarlar, sonra anam yola salar, mənə deyər avtobusun gələn vaxtını, çıxıb qarşılayaram.
– Mən sənə görə deyirəm, özün bil.
– Mənə əsasən sənin köməkliyin lazımdır. Mən balonları qaynadıb yerə qoyduqca sən də maşınla qapaqları sıxarsan.
– Yaxşı, bax, özün bil, amma hamısını birdən bağlama, hissə-hissə elə ki, sonra da gileylənmə, belim ağrıdı, başım ağrıdı, – Rüstəm ağzını əyə-əyə Ləmanı təqlid etmək istədi.Ləman ürəkdən güldü və ürəyinin dərinliyində sevindi ki, deyəsən, əri onun qayğısına qalır.
Səhər Ləman xahiş-minnətlə Rüstəmi də özünə yoldaş eləyib bazara apardı ki, tərəvəzlərin seçilib alınmasında, yuxarı daşınmasında ərinin köməyindən yararlansın. Bazarda çox ləngimədilər, çünki Ləman həmişə zamanını faydalı keçirməyə çalışırdı. Taksini lap blokun qapısında saxlatdılar. Aldıqlarını boşaldanda Rəşad yenə qapıda göründü, yaxınlaşıb uzun müddət görüşməyən adamlar kimi Rüstəmlə əl tutdu, Ləmanı da salamladı və dərhal dolu bağlamaların ikisini götürüb bloka girdi.
Rüstəm:
– Sən zəhmət çəkmə, Rəşad, mən aparacam, – desə də, Rəşad artıq pilləkənləri qalxırdı. Alınmış ərzaq, tərəvəz üç tərəfli yuxarı daşındı, Rəşad sağollaşıb getdi. Ləman ürəyində bu üzlü qonağın tez getməyinə sevindi.
Təcrübəli ev xanımı olan Ləman hər bir işin yönünü, çəmini tutmağı bacarırdı. İlk növbədə həm günorta yemək üçün, həm də ərinin işə aparması üçün yemək bişirib kənara qoyan qadın, bütün günü turşuya qoyacağı xiyarı, pomidoru, əlavə olunan səbzələri- hamısını yaxşı-yaxşı yuyub böyük qablarda saxladı, balonları qaynar su ilə sterilizə edib əlinin altına yığdı. Bütün günü çalışdı, günün sonunda yorulub əldən düşsə də, ürəyi rahat idi ki, işlərini tamamlaya bilmişdi. Hətta Rüstəm ona kömək edəcəyinə söz versə də, nahardan sonra necə yatmışdısa, bir də axşamüstü oyandı:
– Bəs məni niyə çağırmadın, sənə bir az da olsa köməyim dəyərdi, – dedi.
– Yox, Rüstəm, elə yatmışdın ki, heç ürəyim gəlmədi səni çağırım. Şükür ki, özüm işlərimin öhdəsindən gəldim. Həm də sən axşam işdə olacaqsan, yatmağın yaxşıdır.
– Yaxşı, mən gedəndən sonra sən də çox oturma, yat, dincəl.
– Narahat olma, tez yatacam, əməlli-başlı yorulmuşam.
Rüstəmi işə yola salıb bir az da evin səliqə-sahmanına baxdıqdan sonra Ləman yatağına uzandı, amma nədənsə heç cür yuxulaya bilmirdi, axı belə erkən yatmağa alışmamışdı. Kəndə – anasıgilə zəng vurdu, telefonun dəstəyini öz qızı götürdü. Uşaqları ilə, anası, qardaşı, gəlinlə də növbə ilə danışıb dəstəyi yerinə qoydu. Hiss etdi ki, yaxınları ilə söhbətləşəndən sonra xeyli yüngülləşib.
Fikirləşdi: “Bir saat da kitab oxusam, yuxum gələcək yəqin”.
Ləman, ümumiyyətlə, mütaliəni çox sevirdi, vaxtaşırı maraqlı kitablar oxumağa həvəskardı. Kitab rəfindən çoxdan oxuduğu tarixi bir roman seçdi, yerinə uzanıb kitabı vərəqlədi, ən çox onu həyəcanlandıran hissəni tapıb yenidən oxumağa başladı. Gecədən keçənə qədər oxudu, sanki ilk dəfə oxuyurmuş kimi bu dəfə də kitab ona çox maraqlı gəldi. Özü də bilmirdi nəyə görə, amma tarixi və dedektiv romanları, əsərləri çox sevirdi, işi-gücü imkan verdikcə rastına düşən yeni əsərləri oxumağa çalışırdı. Kimsə Ləmanın yanında hansısa oxumadığı kitab haqqında danışanda özünü geridə qalmış, dünyadan bixəbər sayırdı, ürəyində narahatçılıq hissi yaranırdı. Onda belə bir əminlik vardı ki, bütün dəyərli kitabları oxumalıdır və bu çox vacibdir.
Ləman bir də onda oyandı ki, kitab düşüb sinəsinin üstündə qalıb, tavandakı elektrik lampasının gur şüaları az qala gözünü deşir. Təəccüb qaldı:
– Nə zaman belə bərk yuxuya getmişəm?
Qalxıb işığı söndürdü, kitabı yaxındakı tumbanın üstünə qoydu, nə zaman yuxuya getdiyindən özünün də xəbəri olmadı.
…
Yuxudan oyandığı vaxt hiss etdi ki, evdə ayaq səsləri gəlir. Hələ yuxunun təsiri altındaydı, çox yatdığını, Rüstəmin artıq işdən gəlmiş olduğunu düşünürdü, amma hələ də tam oyana bilmirdi.
– Ləman, yatmısan?
Qəfil yad səs onu diksindirdi, səksəkəli oyandı. Gözlərini açanda dəhşətdən az qaldı bağrı yarılsın. Rəşad onun taxtının kənarında oturub irişirdi.
– Sən… sən burda nə gəzirsən?! Necə girmisən bu evə? Sözlər ağzından çıxmamış Rəşad onun üstünə uzanıb kobud əlləri ilə ağzını tutdu. Əsəbdən qanı başına vurdu qadının, bunun təsirindən özündə qarşısıalınmaz güc-qüvvə hiss elədi, Rəşadın əlini var gücüylə dişləyib ikiəlli sinəsindən kənara itələdi. Yəqin ki, Rəşad onun belə reaksiya verəcəyini gözləmirdi, özünü itirdi, qalxıb bir az kənarda dayanaraq:
– Qorxma.., Ləman, nədən qorxursan? Mən sənə pislik etmərəm, heç kəs də bu haqda heç nə bilməyəcək. Rüstəm başıxarab onsuz da sənin dəyərini bilmir, mən səni ömrüm boyu sevib əzizləyərəm, məndən çəkinmə.
Ləman dəhşətli yuxu görmüş kimiydi, həyəcanından nəfəsi kəsilirdi, bağırmaq istəyirdi, amma qorxudan səsi xırıldayırdı. Yazıq qadının beynindən ildırım sürətilə müxtəlif fikirlər keçirdi.
“Necə olur, bu adam evə necə girir, fikri məni rüsvay etməkdir? Yəni insan bu qədər qəddarlaşa bilər? Mən buna, ya yaxınlarına nə pislik etmişəm ki?..”…
Qorxu, həyəcan, həya hissi Ləmanın normal düşünməsinə mane olurdu… Özünü zorla ələ alıb taxtdan yerə sıçradı, birdən gözünə axşamdan kamodun üstündə qalan qayçı sataşdı. Cəld hərəkətlə qayçını götürdü, onu qəribə maraqla izləyən Rəşada qışqırdı:
– Yaxın gəlmə, Rəşad, səni də öldürərəm, özümü də… Mən pis adla yaşamaqdansa, ölümü üstün tutaram. Utanmırsan? Öz qohumunun evinə şərəfsizcəsinə, oğru kimi gecəyarı gəlirsən? Sən məni kim hesab edirsən? Ayıb olsun sənə, biqeyrət!
Yerində donub qalmış Rəşadın çaşqınlığından istifadə edib balkona açılan qapıya cumdu, qəfil balkona çıxıb arxadan qapını bağladı. Özünə gələn Rəşad balkonun qapısını dartsa da, aça bilmədi, Ləman arxadan açarı burmuşdu.
Ləman ağzını qapının şüşəsinə dayayıb yalvarmağa başladı:
– Çıx get, Rəşad, necə gəlmisən, eləcə də çıx get. Bir də heç vaxt belə alçaq fikrə düşmə. Özünə, ailənə, Rüstəmə, mənim övladlarıma yazığın gəlsin.
Rəşad sanki yuxudan yeni ayılmışdı, kal səslə:
– Ləman, dəli olma, özünə də, mənə də zülm etmə, kimsə bir şey bilməyəcək, qorxma. Rüstəm onsuz da səni istəmir, özü mənə danışıb, uşaqların xatirinə səninlə ailəliyini davam etdirir. Amma mən ölürəm sənin dərdindən. Sənin bütün istəklərini canla-başla yerinə yetirərəm, inan mənə.
– Sən nə axmaq, biqeyrət adammışsan, Rəşad. Rüstəm məni istədi-istəmədi, nikahlı ərimdir, uşaqlarımın atasıdır. Bir də mən namusumu, təmiz adımı heç kim üçün qorumuram. Bu dünyada mənim qorxduğum bir Allahımdır, bir də vicdanım. Rüstəm olmasa belə, iki dünya bir olsa, bu dünyada bir sən qalsan, bir də mən, mümkün deyil səni özümə yaxın buraxım. Qonşular səsimə çıxmamış rədd ol get. Bir də mən tərəfə baxma. Getməsən də, səhərə qədər oturacam balkonda, qoy Rüstəm də işdən gəlsin bizi belə görsün.
Rəşad başıaşağı taxtın kənarında bir xeyli oturdu, handan-hana balkonun qapısına yaxınlaşıb ağzını qapıya yaxınlaşdırdı:
– Gedirəm, Ləman, bir qələtdir eləmişəm. Etməz olaydım. Şeytana lənət. Elə bil heç belə bir şey olmayıb. Gir evinə, unut olanları. Allah mənim bəlamı versin, – deyib getdi.
Ləman hardasa bir saatdan da artıq balkonun qapısını açmaqdan ehtiyat edib balkonda oturdu, səhərin sərin mehi gecə köynəyində olan gəlini üşüdürdü. Handan-hana ehtiyatla balkonun qapısını açıb evə daxil oldu, taxtın kənarında oturub bir xeyli ətrafı dinlədi. Rəşadın getdiyinə əmin olandan sonra qorxa-qorxa yataq otağının da qapısını içəridən bağladı. Saata baxdı, hələ saat dörd olmamışdı.Amma səhərə qədər ilan vuran yatdı, Ləman yata bilmədi. Ona elə gəlirdi ki, bu dəqiqə burada baş verənləri hamı duyub, bilir. Qadını fikir almışdı,“mən Rüstəmin, Aygünün, lap elə uşaqların üzünə necə baxacam? Görəsən, qonşunun balkonundan mənim səsimi duyan oldumu?”.
Ləman indi Rəşada qarşı ürəyinin dərinliyində yaranmış ikrah hissinin səbəbini anlayırdı. Demək, insanın ruhu özünə qarşı məkrli oyunların olacağını hiss edirmiş…
Səhər Rüstəm gələndə Ləmanı çox kefsiz görsə də, bunu dünənki yorğunluqla əlaqələndirdi. Ləman gizlində evin açarlarını bir paketə büküb atılacaq zibillərin içinə tulladı, Rüstəmdən xahiş elədi ki:
– Mən evin açarlarını itirmişəm, hardasa düşürmüşəm yəqin, kiminsə əlinə düşə bilər açarlarımız, ehtiyat üçün qapının kilidini təcili dəyişək.
Elə bil Allahın Ləmana yazığı gəldi, Rüstəm çox deyinmədən, söz-söhbət, çəkişmə aparmadan onunla razılaşdı. Usta çağırıb qapının kilidini dəyişdirdilər. Amma Ləmanın narahat ürəyi yenə sıxılır, düşüncələr məngənə kimi onu əzirdi. Ərinin onu incitməsi, deyingən olması barədə söhbətləri yadına düşdükcə vicdan əzabı çəkirdi. Özlüyündə düşünürdü: “Gör insanlar nə qədər vicdansızdırlar ki, mənim çəkdiyim əzabları namussuzluqla dəyərləndirirlər. Yaxşı, tutaq ki, mənim ərim mənə qarşı qəddardır, heç mənə sevgisi, sayğısı yoxdur. Bütün bunlar əsas verirmi ki, sən, həm də ən yaxın qohum, arvadının yaxın dostu, rəfiqəsi, süfrələrimizdə çörək kəsdiyin bir kişinin qeyrətinə tamah salasan?”.
O hadisədən sonra Ləman heç vaxt Aygünlə dərd-sərini bölüşmür, ondan uzaq olmağa çalışır, bir bəhanə ilə evə tələsdiyini, işlərinin çox olduğunu deyirdi. İnsafən, Rəşad da əvvəllər olduğu kimi tez-tez qapı ağzında görünmürdü, sanki yoxa çıxmışdı.
S O N
